NVRD Jaarverslag 2019

VANG

Ook in 2019 werkte de NVRD samen met VNG en Rijkswaterstaat aan de uitvoering van activiteiten in het kader van VANG-HHA. Hieronder een samenvatting wat er in 2019 is ondernomen in dit dossier.

Informeren en motiveren van beleidsmedewerkers
In 2019 is het relatiebeheer gericht op het informeren van gemeenten over de ondersteuningsmogelijkheden vanuit VANG en op het functioneren als kennismakelaar bij de implementatie van beleid. Zo is via het relatiebeheer het aanbod van VANG afgestemd op de behoefte bij gemeenten en wordt waardevolle kennis en ervaring gericht gedeeld. Het relatiebeheer is ingevuld door een team van drie relatiebeheerders (waarvan twee medewerkers van de NVRD) indien nodig aangevuld met andere medewerkers. Het relatieteam heeft gereageerd op verzoeken van gemeenten maar daarnaast zijn gemeenten die in potentie een relatief grote bijdrage kunnen leveren aan het behalen van het totale resultaat (meer dan 200 kg restafval) ook gericht benaderd. Dit gebeurde rechtstreeks of via publieke inzamelaars. In 2019 zijn 81 gemeenten bezocht en is met 35 gemeenten contact geweest.

Informeren en motiveren van bestuurders
Het was duidelijk te merken dat er in maart 2018 gemeenteraadsverkiezingen hebben plaatsgevonden. De nieuwe gemeenteraden en colleges zijn gestart met het ontwikkelen en implementatie van VANG-beleid en hebben hiervoor in 2019 veelvuldig beroep gedaan op de ondersteuning vanuit VANG. Op 24 januari 2019 is gestart met een bijeenkomst voor bestuurders (Haal meer uit Afval). De bijeenkomst had 65 deelnemers. Verder is vanuit het VANG-team in totaal 21 keer op bestuurlijk niveau gefaciliteerd door deelname en presentaties bij raadsvergaderingen, raadscommissies en bestuurlijke expertsessies (bereik 37 gemeenten). De inbreng van onafhankelijk VANG-experts blijkt een waardevolle bijdrage in de besluitvormingsprocessen binnen gemeenten, vooral daar waar die wat moeizamer verlopen

Naming & Faming brief gemeenten
Met een brief zijn alle gemeentebesturen op 12 september geïnformeerd over de voortgang van het Uitvoeringsprogramma VANG-Huishoudelijke afval en de tussenresultaten. In overleg met de stuurgroep is de brief generiek opgesteld en wordt er voor vergelijking van gemeentelijke resultaten verwezen naar de nieuw ontwikkelde VANG-tools (VANG-vergelijker en VANG-kaart) op de website www.benchmarkafval.nl en de Afvalmonitor.

Pilots en onderzoeken hoogbouw
Het project “Verbetering en inzameling afvalscheiding in de hoogbouw” wordt eind 2019 afgerond met een concept overall-eindrapportage. Dit is iets later dan verwacht. In 6 gemeenten (Amsterdam, Almere, Den Haag, Utrecht, Schiedam en Rotterdam) hebben pilots gelopen waarin een veelheid van interventies zijn getoetst. In de zomer zijn de laatste pilots afgerond. De pilots zijn begeleid door een stuurgroep, waarin de NVRD zitting had, en een ‘wetenschappelijke’ denktank. De focus in 2019 heeft gelegen op afronding van de pilots en een goede en tijdige verslaglegging vanuit de afzonderlijke pilots. De NVRD heeft ook een rol gehad in het contracteren van de wetenschappers in de denktank en het ‘beheren’ van het onderzoeksbudget.

Leerkring sterk stedelijke gebieden
Gemeenten met veel inwoners en veel hoogbouw en stedelijk intensieve gebieden, kennen uitdagende vraagstukken op het gebied van afvalinzameling. Om deze vraagstukken efficiënt aan te pakken is samenwerking tussen gemeenten gewenst. Dit zorgt ervoor dat het wiel niet op verschillende plekken uitgevonden hoeft te worden en dat te investeren middelen zo effectief mogelijk gezamenlijk ingezet kunnen worden. Dit is gebeurd door leen eerkring in te richten waarin in teams of werkgroepen wordt toegewerkt naar het gezamenlijk initiëren van pilots. Gestart is met een draagvlakbijeenkomst waarin de behoeften zijn gepeild. Vervolgens hebben de deelnemers vijf onderwerpen gekozen waar gemeenten gezamenlijk mee aan de slag zijn gegaan: gft-afval, gedragsbeïnvloeding, bedrijfsafval, inpandige inzameling en ruimtelijke ontwikkeling. In totaal participeren 18 gemeenten met vaak meerdere personen per gemeente. Ook vanuit de markt en onderzoekers is positief gereageerd op deze samenwerking tussen gemeenten waardoor innovaties en pilots uitgevoerd worden in samenspraak met meerdere gemeenten. Per onderwerp is een werkgroep geformeerd die aan de slag zijn gegaan met de uitwerking van het probleem en het definiëren van de activiteiten. Dit heeft geresulteerd in werkplannen per werkgroep die in de tweede helft van 2019 ter hand zijn genomen en al tot concrete acties hebben geleid (bijv. marktconsultatie inzamelvoorziening gft-afval. worden opgeleverd. Dan zullen ook de eerste activiteiten opgestart zijn. Tussenresultaten van de werkgroepen zijn gedeeld in brede bijeenkomsten. De NVRD neemt deel aan het projectteam, bereid de gezamenlijke bijeenkomsten voor en begeleid twee werkgroepen.

VANG-support
Door middel van VANG-Support kunnen gemeenten en publieke afvalbedrijven gebruik maken van kortlopende advies- of coaching trajecten waarin vanuit het Uitvoeringsprogramma VANG-HHA externe expertise wordt aangeboden (4 dagen gratis advies van gespecialiseerde bureaus). De regeling wordt uitgevoerd dor de NVRD. In 2019 zijn tot nu toe 27 aanvragen toegekend of in procedure en wordt overleg gevoerd over de resterende 5 trajecten. De onderwerpen van VANG-support zijn divers en worden zeer gewaardeerd door gemeenten. Onderwerpen lopen van een doorrekening van scenario’s tot second opinion bij afvalcommunicatie, van optimaliseren GFT-inzameling tot het voorbereiden van een participatietraject.

Trainingen en workshops
Door middel van trainingen en workshops wordt gemeenten kennis en informatie aangereikt over specifieke thema’s en onderwerpen en worden rondom deze thema’s netwerken gecreëerd. In 2019 zijn de volgende VANG-kennisbijeenkomsten georganiseerd: 14 februari Kennisbijeenkomst kwaliteit gft-afval en textiel (44 deelnemers), 4 juni een kennisbijeenkomst over de Diftarparadox (45 deelnemers), 4 september Kennisbijeenkomst Meer en beter gft bij Eureco (56 deelnemers) en op 20 november, samen met de Vereniging Afvalbedrijven de bijeenkomst Kwaliteit gft-afval, een kijkje in de keten van gft met Vereniging Avalbedrijven (verwacht 100 deelnemers).

Benchmarking
De Benchmark Huishoudelijk Afval is een waardevol instrument dat individuele gemeenten prikkelt en inzicht biedt in best-practices en eigen verbetermogelijkheden. Dit gebeurt in levendige benchmarkbijeenkomsten waarin resultaten worden vergeleken en besproken. Daarnaast biedt de benchmark voldoende robuuste data om landelijke analyses te maken en uitspraken te doen over het succes van inzamelmethoden en inzamelstrategieën. Hiervan wordt binnen VANG dankbaar gebruik gemaakt. Het aantal deelnemers is ten opzichte van 2018 licht teruggelopen. In 2019 is met een kleine groep deelnemers een eerste verkenning uitgevoerd naar circulaire indicatoren en is het initiatief genomen de in de benchmark gebruikte CO2-indicatoren te actualiseren. De benchmark wordt door de NVRD uitgevoerd in samenwerking met Cyclusmanagement en RWS.

Kennisplatforms en praktijktafels
In de afgelopen periode is onder de naam Kennisplatforms een laagdrempelig en interactief platform tot stand gebracht met als doel om op een gestructureerde wijze kennis en informatie over geselecteerde onderwerpen te delen en elkaar vragen te stellen. Het platform wordt beheerd door de NVRD. Uit een evaluatie van de platforms blijkt dat de gebruikers het kennisplatform hoog waarderen, maar ook dat de beoogde interactie nog grotendeels uitblijft. In 2019 zijn verschillende artikelen en vragen op het kennisplatform gedeeld om weer ‘leven in de brouwerij’ te krijgen. Helaas was de respons op de genomen activiteiten miniem. In de eerste helft van het jaar is het aantal forum uitgebreid met een ongeveer 20 deelnemers.

In het najaar is na een evaluatie besloten het Kennisplatform in de huidige vorm te beëindigen. Het kennisplatform blijkt te weinig aan te sluiten bij de doelgroep en wordt te weinig gebruikt. Wel wordt een doorstart gemaakt met een kennisplatform voor de circulaire ambachtscentra. Hiervoor wordt wel een nieuwe vorm gezocht (wellicht aparte website).

Kennisbibliotheek/website
Het ontsluiten van beschikbare kennis en ervaring bij gemeenten op het gebied van afvalscheiding en afvalpreventie is een belangrijke functie van de website www.VANG-HHA.nl, de kennisbibliotheek en de nieuwsbrief. in het bijzonder. De kennisbibliotheek wordt regelmatig geactualiseerd en aangevuld met nieuwe documenten en kennisproducten (bijvoorbeeld bron-nascheiding, handleiding beleid en actualisatie scenarioplanner). In 2019 is elke maand een VANG-Nieuwsbrief verschenen. De kennisbibliotheek wordt beheerd door RWS en de NVRD levert steeds inhoudelijke bijdragen.

Succesverhalen en voorlopers
Goede voorbeelden werken heel inspirerend. Inmiddels zijn er binnen VANG-HHA talloze goed en best-practices bekend die aandacht verdienen. De ervaringen van deze gemeenten kunnen andere gemeenten inspireren. Er zijn in 2019 een tiental succesverhalen geschreven en verzameld en gedeeld via nieuwsbrief en kennisplatform. Het merendeel van de succesverhalen zijn geschreven door Kris Kras en een deel door de NVRD.

Landelijke communicatie gebaseerd op moderne gedragsinzichten
Communicatie en gedragsmaatregelen zijn essentiële instrumenten om burgers aan te zetten tot afvalscheiding en preventie van huishoudelijk afval. In 2019 is onder andere een stap gezet in landelijke samenwerking door de introductie van een landelijk overkoepelend beeldmark dat lokale en landelijke communicatie met elkaar verbindt. Het beeldmerk is in het najaar gepubliceerd op de landelijke bijeenkomst gedragsverandering en de Afvalconferentie van de NVRD en VA.

De activiteiten van de NVRD aan deze actielijn hebben voornamelijk bestaan uit de ondersteuning van Rijkswaterstaat bij de ontwikkeling en uitvoering van haar activiteiten op gebied van afvalcommunicatie en de verspreiding en disseminatie van de resultaten (bijv. pictogrammen, hulpmiddelen inzamelen gft-afval).

Stimuleren scholen tot educatie over afvalpreventie en -scheiding huishoudelijk afval
Het doel van deze actielijn was scholen te stimuleren en zo meer aandacht te besteden aan afvalscheiding en afvalpreventie in de reguliere lespakketten. Een en ander is inmiddels opgepakt of een stevig onderdeel geworden vanuit andere programma’s en/of projecten VANG-buitenshuis, Afvalvrije School). Daardoor heeft er vanuit VANG-HHA in 2019 geen aanvullende ondersteuning plaatsgevonden. Wel heeft de NVRD in 2019 gewerkt aan een juridische factsheet voor gemeenten over afvalscheiding op scholen en is in overleg met de VA gewerkt aan een gezamenlijk manifest van de afvalsector om afvalscheiding op scholen mogelijk te maken.

Het financieel en/of materieel sluiten van ketens binnen het domein van huishoudelijk afval en huishoudelijke producten was ook in 2019 een activiteit. De NVRD participeert in de uitvoering zijnde ketenprojecten: matrasketen en luierketen. Voortgang en kennis uit deze trajecten wordt ingebracht in VANG. Daarnaast heeft de NVRD geparticipeerd in twee ketenprojecten die onder de naam van VANG zijn opgepakt: Aanvalsplan kwaliteit gft-afval en textiel en Circulaire Ambachtscentra.

Aanvalsplan gft-afval en textiel
Op basis van een verkennend onderzoek in 2018 is vastgesteld dat met name de kwaliteit bij textiel en gft-afval onder druk staan. Op basis hiervan is een Aanvalsplan gft-afval en textiel opgesteld dat in 2019 ter hand is genomen. Beide trajecten kennen eenzelfde aanpak: maatwerktrajecten, marktconsultatie en het verduidelijken van de scheidingsregel (wel/niet lijsten). Voor beide trajecten is een projectteam gevorm waarvan medewerkers van de NVRD deel van uitmaken en een bijdrage leveren.

Circulaire Ambachtscentra
Het stimuleren van Circulaire Ambachtscentra is een van de icoonprojecten uit het Uitvoeringsprogramma Circulaire economie 2019-2023. Medio 2019 is een Prijsvraag uitgeschreven. De NVRD neemt actief deel in de werkgroep, heeft onder andere een bijdrage geleverd aan de prijsvraag (oproep inschrijvingen en selectie van de 43 ingediende plannen) en heeft een rol in de onderzoeken (helderheid krijgen over mogelijke juridische belemmeringen, mogelijkheden voor het betrekken van het sociale domein en het opzetten van een monitoringsystematiek waarmee alle initiatieven gevolgd kunnen worden). Verder heeft de NVRD een belangrijke rol in de kennisdeling en het leernetwerk dat op 5 september in een gezamenlijke bijeenkomst van pilotgemeenten en geïnteresseerden is opgestart.